Εκφοβισμός στα Γήπεδα

Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς

Εκφοβισμός στα Γήπεδα

Το φαινόμενο του εκφοβισμού αποτελεί πλέον αντικείμενο μελέτης και προσοχής και αναγνωρίζεται στις περισσότερες κοινωνίες – συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας –   ως ένα πολύ σημαντικό φαινόμενο. Οι περισσότεροι τώρα αναγνωρίζουν ότι ο εκφοβισμός δεν είναι μια “πλάκα” που λαμβάνει χώρα ως ένα φυσιολογικό κομμάτι εξέλιξης στην ανάπτυξη των παιδιών, αλλά αποτελεί ένα σοβαρό κοινωνικό φαινόμενο. Είναι ένα τραυματικό γεγονός για όλους όσους εμπλέκονται: θύτες, θύματα και παρατηρητές και μπορεί να εκδηλωθεί σε οποιοδήποτε περιβάλλον, όπως στο σχολείο, στο φροντιστήριο, στην κατασκήνωση και στα γήπεδα.

           Ο εκφοβισμός είναι η επαναλαμβανόμενη επιθετική συμπεριφορά και βία στην οποία υπάρχει διαφοροποίηση της δύναμης και που έχει σκοπό την επιβολή και την πρόκληση σωματικού και ψυχικού πόνου. Με τον όρο διαφοροποίηση δύναμης εννοούμε ότι τα παιδιά και οι έφηβοι που εκφοβίζουν πάντα έχουν περισσότερη δύναμη από τα παιδιά που θυματοποιούνται. Με άλλα λόγια, ο εκφοβισμός δεν αποβλέπει στην επίλυση ενός προβλήματος, δεν αφορά σε ισοδύναμους «αντιπάλους» και για αυτό είναι σημαντικό να διαχωριστεί από τον καβγά και τον τσακωμό που συνήθως είναι αποτέλεσμα της κλιμάκωσης μιας σύγκρουσης και πολλές φορές είναι φυσιολογικός. Είναι επίσης σημαντικό να διαχωριστεί από το «πείραγμα» που συνήθως δεν αποβλέπει στην πρόκληση πόνου. Ας έχουμε, λοιπόν, στο νου μας ότι τα παιδιά ενδέχεται να καβγαδίσουν χωρίς κάποιο από τα μέλη να έχει πρόθεση για εκφοβισμό.

            Ο εκφοβισμός και ο αθλητικός εκφοβισμός αποτελούν ένα πολυσύνθετο και πολυδιάστατο κοινωνικό φαινόμενο που μπορεί να εκδηλωθεί με διαφορετικούς τρόπους. Ο σωματικός εκφοβισμός περιλαμβάνει εκδηλώσεις σωματικής βίας όπως κλωτσιές, χτυπήματα, σπρώξιμο, τρικλοποδιά, τράβηγμα μαλλιών, γροθιές, απειλή με όπλα και επικίνδυνα αντικείμενα. Ο λεκτικός εκφοβισμός περιλαμβάνει χυδαιολογία, εμπαιγμό, τη χρήση προσβλητικής γλώσσας ή τη συνεχή επιλογή του ίδιου παιδιού για κακόγουστα αστεία. Οι λεκτικές επιθέσεις μπορεί να είναι εντελώς προσωπικές ή/και σεξουαλικής φύσεως ή να στοχοποιούν την οικογένεια, τη φυλή, την κουλτούρα ή τη θρησκεία του παιδιού. Ο κοινωνικός εκφοβισμός έχει «καλυμμένη» μορφή και έχει σκοπό την κοινωνική απομόνωση και τον αποκλεισμό. Συγκεκριμένα, μπορεί να πάρει τη μορφή κουτσομπολιού και αποκλεισμού του παιδιού από το άθλημα. Οι συμπαίκτες του παιδιού μπορεί να το αποφεύγουν, να απομακρύνονται όταν αυτό πλησιάζει, να το προσπερνούν ή να το ντροπιάζουν μπροστά σε άλλους συμπαίκτες.

             Ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός αντίστοιχα λαμβάνει χώρα όταν ένα παιδί ή έφηβος δέχεται απειλές, παρενοχλείται, ταπεινώνεται ή γίνεται στόχος από κάποιο άλλο παιδί ή έφηβο συνήθως με επαναλαμβανόμενο τρόπο μέσω της χρήσης των νέων τεχνολογιών, του διαδικτύου ή των κινητών τηλεφώνων. Ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός μπορεί να περιλαμβάνει την αποστολή κειμένων, e-mail, ή άμεσων μηνυμάτων με βλαβερό ή/ και απειλητικό περιεχόμενο ή αποστολή «αστείων» που γελοιοποιούν κάποιο παιδί, τη δημοσίευση ή αποστολή προσωπικών πληροφοριών ή ευαίσθητων πληροφοριών (όπως για παράδειγμα σεξουαλικές προτιμήσεις ή κάποιο προσωπικό πρόβλημα) σε πολλαπλούς παραλήπτες και δημοσίευση δυσάρεστων φωτογραφιών ή μηνυμάτων για άλλους σε ιστολόγια (blogs), σε ιστοχώρους κοινωνικής δικτύωσης (π.χ. Facebook), ή σε άλλες ιστοσελίδες ή τη δημιουργία ψεύτικου διαδικτυακού προφίλ σε κάποια σελίδα κοινωνικής δικτύωσης με στόχο τη γελοιοποίηση κάποιου παιδιού ή δημιουργία «σελίδας» ή «γκρουπ» π.χ. στο facebook το οποίο στοχεύει στην κοροϊδία ή στον εξευτελισμό ενός ανηλίκου. 

            Υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι κάποιο παιδί αποτελεί θύμα εκφοβισμού, οι οποίες είναι αρκετές για να μας θορυβήσουν και είναι σημαντικό να τις λάβουμε σοβαρά υπόψη μας προκειμένου να βοηθήσουμε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα αποτελεσματικά.

  • Σωματικά σημάδια όπως μελανιές τα οποία προσπαθεί ενδεχομένως να καλύψει
  • Φανερά σημάδια άγχους ή ανησυχίας αλλά άρνηση στο να πει τι του συμβαίνει: ας θυμόμαστε ότι ο εκφοβισμός συνήθως συνοδεύεται από μυστικότητα και ότι το παιδί που εκφοβίζεται μπορεί να φοβάται τις συνέπειες που θα υποστεί εάν πει σε κάποιον ενήλικα τι συμβαίνει
  • Αρνείται ή βρίσκει προφάσεις και δικαιολογίες για να μην πάει στην προπόνηση
  • Πέφτει ξαφνικά η μαθησιακή του ή η αθλητική του απόδοση
  • Παραπονιέται για σωματικά συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι, στομαχόπονοι κλπ.

           Καθώς τα παιδιά δυσκολεύονται ή φοβούνται να εκμυστηρευθούν τέτοια φαινόμενα είναι σημαντικό η σχέση μας μαζί τους να στηρίζεται στην εμπιστοσύνη, προκειμένου να αισθάνονται ασφαλή να μας αναφέρουν τέτοια φαινόμενα. Θα μπορούσαμε να κάνουμε συχνές συζητήσεις μαζί τους για το ποια είναι η εμπειρία τους στις προπονήσεις, πως είναι το κλίμα εκεί ή εάν έχει υπάρξει συμπεριφορά κάποιου συμπαίκτη που κάνει κάποιο από τα παιδιά να αισθάνεται άσχημα. Ας είμαστε ξεκάθαροι από την αρχή ότι ο εκφοβισμός και η βία είναι μη επιτρεπτά φαινόμενα αλλά και ποινικά κολάσιμα οπουδήποτε και εάν συμβαίνουν.

             Εάν πέσει στην αντίληψή μας ότι το παιδί παρενοχλείται από κάποιο συμπαίκτη του είναι σημαντικό να το λάβουμε σοβαρά υπόψη μας για να μπορέσουμε να το βοηθήσουμε. Εάν το παιδί δεν μπορεί να το αντιμετωπίσει μόνο του, με την υποστήριξή μας είναι σημαντικό να εξηγήσουμε ότι αυτό που συμβαίνει είναι μη επιτρεπτό, ότι δε φταίει το ίδιο για αυτό που συμβαίνει και ότι πρέπει να βρούμε μαζί μια λύση για να το σταματήσουμε. Θα μπορούσαμε να παρέμβουμε και να μιλήσουμε κατευθείαν στον προπονητή – αφού συζητήσουμε πρώτα με το παιδί – προκειμένου να λάβει τα κατάλληλα μέτρα και να σταματήσει άμεσα το φαινόμενο αυτό.

           Στον κόσμο του αθλητισμού, το ανταγωνιστικό παιχνίδι και ο εκφοβισμός χωρίζονται με μια λεπτή διαχωριστική γραμμή και για αυτό είναι σημαντικό να εκπαιδεύουμε τα παιδιά στο ευ αγωνίζεσθαι ήδη από πολύ μικρή ηλικία.